Jak reagować na mowę nienawiści w sieci?

Mowa nienawiści w sieci jest zjawiskiem niezwykle złożonym. Nie ma jasnej odpowiedzi na pytanie jak możemy się przed nią bronić. Niewątpliwie najważniejszym sposobem walki z nienawistnymi treściami jest zaangażowanie się w ich usuwanie przez użytkowników sieci.

Do tego mogą nam posłużyć cztery instrumenty:

- report button
- notice and takedown
- droga karna
- droga cywilna

1. Report button

Większość serwisów internetowych, nie prowadzi pre-moderacji. Oznacza to, że wpisy użytkowników są publikowane automatycznie, o ile nie zawierają z góry określonych, najczęściej wulgarnych słów. Z tych względów serwisy prowadzące fora internetowe wprowadziły tzw. report button. Z reguły przybiera on postać koszyka, czy czerwonego krzyżyka umieszczonego zaraz przy nienawistnym poście. Klikając na report button można zgłosić administracji posty łamiące Regulamin danej strony (większość regulaminów, posiada odpowiednie regulacje co do mowy nienawiści).  Z reguły, jedna osoba może tylko raz zgłosić post. Administracja portalu zawiadamiana jest o takim zgłoszeniu i  na jego podstawie podejmuje decyzje o usunięciu nienawistnej treści.  Dokładne działanie „reprot button” zależy od regulaminu danego forum.

2. Notice and takedown – „usuń na żądanie”

Ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną:

Art. 14.
1. Nie ponosi odpowiedzialności za przechowywane dane ten, kto udostępniając
zasoby systemu teleinformatycznego w celu przechowywania danych przez usługobiorcę
nie wie o bezprawnym charakterze danych lub związanej z nimi działalności, a w razie otrzymania urzędowego zawiadomienia lub uzyskania wiarygodnej wiadomości o bezprawnym charakterze danych lub związanej z nimi działalności niezwłocznie uniemożliwi dostęp do tych danych.
2. Usługodawca, który otrzymał urzędowe zawiadomienie o bezprawnym charakterze przechowywanych danych dostarczonych przez usługobiorcę i uniemożliwił dostęp do tych danych, nie ponosi odpowiedzialności względem tego usługobiorcy za szkodę powstałą w wyniku uniemożliwienia dostępu do tych danych.
3. Usługodawca, który uzyskał wiarygodną wiadomość o bezprawnym charakterze przechowywanych danych dostarczonych przez usługobiorcę i uniemożliwił dostęp do tych danych, nie odpowiada względem tego usługobiorcy za szkodę powstałą w wyniku uniemożliwienia dostępu do tych danych, jeżeli niezwłocznie zawiadomił usługobiorcę o zamiarze uniemożliwienia do nich dostępu.
4. Przepisów ust. 1-3 nie stosuje się, jeżeli usługodawca przejął kontrolę nad usługobiorcą
w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.

Administrator strony internetowej nie ma obowiązku aktywnie monitorować treści generowanych przez użytkowników i sam z siebie nie musi reagować na potencjalne naruszenia. Zgodnie z art. 14 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2002 r., Nr 144, poz. 1204), administrator strony  ma obowiązek usunąć daną treść dopiero w reakcji na wiarygodne zgłoszenie podmiotu uprawnionego wskazującego konkretną treść naruszającą prawo. Wypełnienie tego obowiązku zwalnia go z odpowiedzialności za naruszenie (natomiast nadal odpowiada osoba, która wprowadziła treść, ale już nie administrator). Nie wypełnienie wspomnianego obowiązku rodzi odpowiedzialność usługodawcy za treści prowadzone przez osoby trzecie. Jest ona równoległa z odpowiedzialnością bezpośredniego naruszyciela, czyli tego, kto tą treść rzeczywiście wprowadził.

W celu usunięcia treści użytkownik sieci zgłaszający się do administratora musi wykazać ich bezprawność (np. naruszenie przepisów Kodeksu karnego, zawieranie nieprawdziwych informacji). Administrator może odmówić usunięcia treści jeżeli:
- komentarz nie ma bezprawnego charakteru (nie narusza przepisów Kodeksu karnego, zawierał prawdziwe informacje),
- zgłoszenie użytkownika nie spełniało kryterium wiarygodnej wiadomości.

Użytkownik, który jest przekonany o bezprawności treści, pomimo odmowy usunięcia przez administratora, może zwrócić się z powództwem do sądu przeciwko administratorowi strony (na podstawie przepisów o ochronę dóbr osobistych, art. 23-24 Kodeksu cywilnego).

 

Jeżeli dostrzeżesz na stronie forum internetowym komentarz lub obrazek, który stanowi mowę nienawiści (w rozumieniu przepisów karnych i cywilnych) to możesz zgłosić to do administratora wiadomość z prośbą o usunięcie takiego wpisu.

WZÓR ZAWIADOMIENIA

3. Odpowiedzialność karna

Użytkownik sieci, który zetknął się z mową nienawiści  może złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Zgodnie z art. 304 Kodeksu postępowania karnego każdy obywatel, który wie o popełnionym przestępstwie, ma społeczny obowiązek zawiadomić prokuraturę lub policję. Użytkownik, który zdecyduje się na złożenie zawiadomienia, powinien opisać wpis, który zawiera nienawistne treści i załączyć „zrzut ekranu z wpisem”. Zawiadomienie należy złożyć w jednostce najbliższej jednostce prokuratury lub policji.

Zawiadomienie pisemne, powinno spełnić wymogi pisma procesowego wynikające z art. 119 k.p.k. tzn., że powinno zawierać w szczególności:
oznaczenie organu, do którego jest skierowane (oznaczenie jednostki Policji lub Prokuratury wraz z adresem),
oznaczenie oraz adres wnoszącego pismo,
opisanie sprawy, której dotyczy zawiadomienie (w miarę potrzeby z uzasadnieniem),
datę i podpis składającego pismo.

WZÓR ZAWIADOMIENIA

Należy zadbać o potwierdzenie wysłania swojego zawiadomienia (np. listownie za zwrotnym potwierdzeniem odbioru) lub pokwitowanie, jeśli doręczono je osobiście (pracownik jednostki przyjmujący zawiadomienie złoży podpis i przystawi pieczęć wraz z datą otrzymania pisma).

Organy ścigania (policja, prokurator) mogą odmówić wszczęcia śledztwa, są jednak zobowiązane do przyjęcia zawiadomienia, co oznacza, że bez wyjątku, zawsze muszą sprawę zbadać i sprawdzić czy doszło do popełnienia przestępstwa. Prokurator powinien niezwłocznie (maksymalnie w ciągu 30 dni) wydać lub zatwierdzić postanowienie o wszczęciu bądź odmowie wszczęcia śledztwa w danej sprawie.

Po złożeniu zawiadomienia na piśmie może zdarzyć się, że użytkownik składający zostanie wezwany do złożenia zeznań w charakterze świadka. Gdy zawiadomienie będzie niekompletne, wtedy również może dojść do wezwania w celu przedstawienia dodatkowych informacji.

Jeżeli prokuratura lub policja poinformuje użytkownika składającego zawiadomienie o wszczęciu śledztwa, oznacza to, że zawiadomienie zostało złożone prawidłowo. Może się zdarzyć, że prokurator lub policja odmówi wszczęcia śledztwa. Użytkownikowi będącemu tylko zawiadamiającym, nie przysługuje zażalenie na takie postanowienie. Przysługuje ono ściśle określonym osobom i instytucjom: pokrzywdzonemu oraz osobie lub instytucji państwowej, samorządowej czy społecznej, która złożyła zawiadomienie

4. Odpowiedzialność cywilna

Osoba, która czuje się urażona wpisem na forum internetowym, może wystąpić przeciwko portalowi (jeśli nie usunął treści na drodze art. 14 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną) albo osobie, która dokonała wpisu z powództwem o ochronę dóbr osobistych na gruncie przepisów kodeksu cywilnego (art. 23-24 k.c.). Może domagać się w takim pozwie m.in. przeprosin, odszkodowania (jeśli poniosła wymierną szkodę) czy zadośćuczynienia.

Elementy, które powinien zawierać pozew o ochronę dóbr osobistych, określone są w art. 126 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Należą do nich:
1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowany, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników,
2) oznaczenie rodzaju pisma (pozew),
3) osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności,
4) dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna,
5) przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu (nie jest więc konieczne wskazanie podstawy prawnej),
6) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (w tym przypadku należy także załączyć pełnomocnictwo),
7) wymienienie załączników.
Zgodnie z art. 187. § 1. Każdy pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego i zawierać:
1) dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna; 2) przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu.


Jeśli masz wątpliwości napisz:
prawniczki@wiedzalokalna.pl